Szansa dla pacjentów o zwiększonym ryzyku żylnej choroby

Schorzenia związane z chorobami układu krążenia stanowią główną przyczynę zgonów w naszym kraju, dlatego tak ważne stało się ich wczesne wykrywanie. Jednym z projektów naukowych realizowanych zgodnie z tą myślą są badania związane z analizą „Właściwości sieci fibrynowej i ich determinanty u chorych z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową i jej nawrotami: udział jakościowych zmian w cząsteczkach fibrynogenu i plazminogenu” przez zespół naukowców pod kierownictwem Pani prof. dr hab. n. med. Anetty Undas . To już drugi artykuł z serii „3 x P – Pomysł, Projekt, Pacjent w Krakowskim Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II”, który ma na celu przedstawienie podejmowanych i realizowanych przedsięwzięć przez naszą kadrę naukowców przy współpracy z Biurem Wspierania Badań i Rozwoju. Realizowany projekt daje możliwość pogłębienia wiedzy na temat roli właściwości skrzepu fibrynowego w żylnej chorobie zakrzepowo – zatorowej ŻChZZ z naciskiem na zmiany jakościowe osoczowego fibrynogenu i plazminogenu. W dłuższej perspektywie wyniki projektu mogą pomóc w identyfikacji pacjentów o zwiększonym ryzyku ŻChZZ i jej nawrotu oraz zespołu pozakrzepowego.

Przyczyny żylnej choroby zakrzepowo – zatorowej

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa czyli zakrzepica żył głębokich (ZŻG) i zatorowość płucna (ZP) występują od 1 do 3 na 1000 osób rocznie. Powstanie i rozwój choroby ŻChZZ jest wieloczynnikowy. Jednak zarówno szczegółowe badania kliniczne i laboratoryjne nie zidentyfikowały czynników przyczyniających się do wystąpienia ŻChZZ u wielu pacjentów. Końcowym etapem krzepnięcia krwi, procesu niezbędnego do zatrzymania krwawienia z uszkodzonego naczynia, jest powstanie stabilnego skrzepu złożonego z cienkich nitek fibryny (włóknika). Skrzep fibrynowy z uwięzionymi jak w sieci czerwonymi i białymi ciałkami krwi oraz płytkami krwi, niczym korek uszczelniając uszkodzone naczynie hamuje krwawienie, przez co pozwala na utrzymanie odpowiedniej objętości krwi w łożysku naczyniowym. Stężenie fibrynogenu, tj. białka zaangażowanego w końcowej fazie procesu krzepnięcia, w osoczu uznawane jest za kluczowy czynnik modyfikujący strukturę fibryny, choć znane są inne czynniki wpływające na właściwości skrzepu fibrynowego. Dzięki badaniom fenotypu (zespół cech) skrzepu fibrynowego w różnych jednostkach chorobowych możliwa była identyfikacja szeregu czynników genetycznych i środowiskowych modyfikujących właściwości fibryny takich jak: mutacja genu V czynnika krzepnięcia (typ Leiden), mutacje genów kodujących łańcuchy cząsteczek fibrynogenu (np. powodujące dysfibrynogenemie), poziom fibrynogenu, lipoproteiny (a), homocysteiny, glukozy, białka C-reaktywnego, palenie tytoniu, przyjmowanie aspiryny, statyn czy leków antykoncepcyjnych.

Zakrzepica – najczęstsza przyczyna zgonu w Europie

W warunkach chorobowych może dochodzić do powstawania skrzeplin w naczyniach krwionośnych – żylnych lub tętniczych – wskutek uszkodzenia ściany naczynia np. przez stan zapalny lub ucisk. Zjawisko to nazywane jest zakrzepicą. Taki proces jest najczęstszą przyczyną zgonu w Europie powodując większość zawałów serca i duży odsetek udarów mózgu, a także zatorów tętnic płucnych. Coraz więcej dowodów wskazuje, że zaburzenia tworzenia się i/lub degradacji skrzepu fibrynowego są związane z tętniczymi i żylnymi epizodami zakrzepowo-zatorowymi. Wykazano, że prozakrzepowy fenotyp skrzepu, charakteryzujący się zbitymi skrzepami fibrynowymi i ich względną odpornością na rozpuszczanie (liza), może być obecny u chorych z zawałem mięśnia sercowego (MI), udarem niedokrwiennym mózgu i chorobą tętnic obwodowych, a także w idiopatycznej ŻChZZ (tj. występującej bez konkretnie, zidentyfikowanej przyczyny).

Pierwsze doniesienia

W 2009 roku wykazaliśmy, że prozakrzepowy fenotyp skrzepu fibrynowego w osoczu jest powszechny u pacjentów z idiopatycznym epizodem ŻChZZ, a nieco inne cechy fibryny, w tym jej szybszy rozpad, są obserwowane u pacjentów z ZP w porównaniu do tych z ZŻG. Nasze wstępne badania z udziałem kobiet, które doświadczyły ŻChZZ podczas zażywania doustnych środków antykoncepcyjnych i podczas długiego pobytu w szpitalu z powodu przewlekłych chorób wewnętrznych wskazują, że przepuszczalność skrzepu częściej są nieprawidłowe. Jednak nadal nie jest jasne, czy pomiar parametrów skrzepu fibrynowego może być czynnikiem pozwalający przewidzieć niebezpieczeństwo nawracających powikłań zakrzepowo-zatorowych. Nasze wstępne dane sugerują, że prozakrzepowe właściwości skrzepu fibrynowego, a w szczególności niska przepuszczalność skrzepu, predysponują do nawrotów ŻChZZ, również o nieznanej przyczynie. Wiadomo, że zespół pozakrzepowy, który występuje u około 30% pacjentów z ZŻG jest związany z niekorzystnymi właściwościami skrzepu fibrynowego.

Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2013/09/B/NZ5/00254 z dnia 5 grudnia 2013r.

Prof. dr hab. med. Anetta Undas – Kierownik Ośrodka Nowoczesnej Diagnostyki Laboratoryjnej,
Pełnomocnik Dyrektora Szpitala ds. Projektu pn. „Rozwój Krakowskiego Centrum Badań i Technologii Medycznych”,
kierownik prezentowanego w artykule projektu
Dr n. biol. Joanna Natorska – p.o. kierownika Krakowskiego Centrum Badań i Technologii Medycznych,
Pracownia Konserwacji Tkanek, Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła II

PODZIEL SIĘ