Heparyna

Dzięki swoim właściwościom heparyna znajduje liczne zastosowania kliniczne, przede wszystkim w sytuacjach, w których konieczne jest szybkie zablokowanie procesów krzepnięcia – np. podczas operacji chirurgicznych. Heparynę stosuje się także w celu zapobiegania tworzeniu się skrzepów w urządzeniach stosowanych w terapii pozaustrojowej takich jak dializatory lub oksygenatory. Posiada ona również inne zastosowania terapeutyczne, np. w leczeniu niestabilnej dusznicy bolesnej lub ostrego zawału serca.

Niestety podawanie heparyny wiąże się z wieloma działaniami niepożądanymi, do których zaliczanie są: krwotoki, trombocytopenia oraz indukowana dłuższym stosowaniem heparyny osteoporoza. Dlatego też, dla zwiększenia bezpieczeństwa stosowania heparyny, wskazane jest użycie substancji hamujących jej działanie. Obecnie do neutralizacji lub usunięcia heparyny z układu krwionośnego po uzyskaniu pożądanego działania przeciwzakrzepowego stosowane są takie substancje jak:

  • protamina – białko pozyskiwane z ryb łososiowatych,
  • poli-L-lizyna wzmacniająca działanie protaminy,
  • immobilizowany enzym heparynaza wywołująca enzymatyczną degradację heparyny.

Powyższe metody również mogą prowadzić do wystąpienia niekorzystnych skutków ubocznych. Najczęściej stosowana protamina powoduje wystąpienie niepożądanych reakcji u ok. 10% pacjentów. Część z nich prowadzi do poważnych powikłań zdrowotnych mogących skutkować nawet śmiercią (np. obniżenia ciśnienia krwi, silnych reakcji alergicznych ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie, duszności, leukopenii, skurczu oskrzeli). Istnieją doniesienia naukowe wskazujące na występowanie rocznie jedynie w samych Stanach Zjednoczonych około tysiąca przypadków komplikacji zagrażających życiu po podaniu protaminy. Jeszcze jedną jej wadą jest uzależnienie dostaw od dostępności ryb łososiowatych będących jej podstawowym źródłem.

Z powodu działań niepożądanych coraz częściej stosuje się heparyny drobnocząsteczkowe, które są bezpieczniejsze i mają wydłużony czas działania. Jednak nie opracowano dla nich jak dotąd pewnego sposobu neutralizacji i w sytuacji przedawkowania przywrócenie pacjentowi prawidłowej krzepliwości krwi jest trudniejsze.

Rozwiązaniem tych problemów może być wynalazek będący efektem współpracy naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Obejmuje on zastosowanie syntetycznych polimerów blokowych wykazujących silne właściwości neutralizujące działanie heparyn. Przeprowadzone badania wykazały podobną do protaminy skuteczność w przywracaniu normalnej krzepliwości krwi po podaniu heparyny przy równoczesnym braku wad takich jak alergenność i działanie hipotensyjne.

Do innych zalet wynalazku należą:

  • szerokie spektrum działania – neutralizacja działania różnych heparyn, w tym drobnocząsteczkowych,
  • wysoka czystość, dobrze określona masa cząsteczkowa i jej mała zmienność,
  • biokompatybilność i biozgodność wynikająca z obecności w strukturze polimerów grupy charakterystycznej dla lecytyny (główny składnik błony komórkowej) oraz grupy zapobiegającej niepożądanej aktywacji układu immunologicznego,
  • możliwość otrzymywania za pomocą różnych technik polimeryzacji,
  • powtarzalność syntezy,
  • niezależność syntezy od czynników naturalnych (malejące zasoby ryb, skażenie ich łowisk),
  • brak etapu kosztownego oczyszczania,
  • bezpieczeństwo stosowania.

Centrum Transferu Technologii CITTRU poszukuje podmiotów zainteresowanych uzyskaniem licencji na opisany materiał oraz jego zastosowanie. CTT CITTRU poszukuje również partnerów do wspólnych projektów badawczo-rozwojowych obejmujących powyższą tematykę badań.


Autor: Radosław Rudź – radoslaw.rudz@uj.edu.pl

Radosław Rudź – Doktor nauk medycznych w zakresie biologii medycznej. W CTT CITTRU koordynuje pracę wszystkich brokerów innowacji oraz zajmuje się rozwojem i komercjalizacją projektów medycznych.

Artykuł przygotowany w ramach projektu ProBio Małopolska

PODZIEL SIĘ