Immunoonkologia

Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny, w roku 2018 została przyznana za badania w niezwykle nowatorskiej i obiecującej dziedzinie – immunoonkologii. Wyróżnienie otrzymali dwaj naukowcy – James Allison z USA, oraz pochodzący z Japonii Tasuku Honjo, który prowadzili swoje badania na początku lat 90. XX wieku. Hanjo oraz Allison, w 1992 roku opisali receptor białkowy PD-1, który hamuje aktywację układu odpornościowego – ich odkrycie dało podstawy do utworzenia całej dziedziny badawczej [1].

Immunoonkologia jest niezwykle innowacyjną dziedziną badawczą, która może przynieść prawdziwy przełom w leczeniu nowotworów. W odróżnieniu od obecnie szeroko stosowanych chemioterapii, czy radioterapii, terapię immunoonkologiczną charakteryzuje zdecydowanie mniejsza inwazyjność i szkodliwość dla pacjenta – w jej założeniach nie leży bezpośrednia walka z nowotworem, ale pobudzenie układu odpornościowego pacjenta do zwalczania komórek rakowych. Podczas życia organizmu ludzkiego tworzą się komórki nowotworowe, jednak bardzo często układ immunologiczny jest zdolny do szybkiego wyeliminowania zagrożenia samodzielnie – problem stanowią te typy komórek nowotworowych, które są w stanie oszukać układ odpornościowy, agresywnie namnażać się i rozprzestrzeniać. Zadaniem terapii immunoonkologicznej jest zwrócenie uwagi układu odpornościowego na zmiany, które wcześniej przeoczył, tak aby zwalczyć raka, a także wytworzyć długotrwałą pamięć, która ma zapobiec nawrotom choroby [2].

Immunoonkologia jest jedną z najgorętszych aktualnie dziedzin badawczych – świadczy o tym nie tylko przyznanie Nagrody Nobla za badania z tego zakresu, ale przede wszystkim duża liczba projektów prowadzonych w prywatnych przedsiębiorstwach. W badania immunoonkologiczne angażują się zarówno małe firmy biotechnologiczne, jak i wielkie koncerny farmaceutyczne, inwestujące ogromne kwoty. Na początku roku 2018 amerykańska spółka Celgene zakupiła za 9 miliardów USD małą firmę biotechnologiczną, rozwijającą terapie immunoonkologiczne – Juno Therapeutics. Za jeszcze większą sumę (11,9 mld USD) Gilead Sciences zakupiło inną spółkę immunoonkologiczną – Kite Pharma. Analizy rynkowe wykazują, że projekty immunoonkologiczne mają o wiele większą wartość, niż badania nad rozwojem terapii konwencjonalnych. Jak prognozuje Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, terapia immunoonkologiczna w przyszłości będzie bardzo szeroko rozpowszechniona, a ze względu na swoją wszechstronność, będzie mogła być stosowana w leczeniu nawet połowy przypadków nowotworów [3].

Dwie firmy w Polsce prowadzą zaawansowane badania w immunoonkologii – krakowska Selvita oraz warszawskie OncoArendi Therapeutics. Firma Selvita rozwinęła cząsteczkę pod nazwą SEL24 – dualny inhibitor kinaz PIM oraz FLT3, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju ostrej białaczki szpikowej. Obecnie (listopad 2018), cząsteczka jest w pierwszej fazie badań klinicznych na ludziach, które prowadzone są w ośrodkach klinicznych w Stanach Zjednoczonych. W swoim portfolio, Selvita ma również drugą cząsteczkę o działaniu immunoonkologicznym – SEL120, która przechodzi aktualnie badania przedkliniczne [1, 3].

Sukcesami pochwalić się może również OncoArendi Therapeutics – biotechnologiczna spółka założona w Warszawie w 2012 roku. Naukowcy z Warszawy pracują nad cząsteczką pod nazwą OATD-02 – należy ona do grupy inhibitorów arginazy, które zdolne są do reaktywacji odpowiedzi immunologicznej u pacjentów z wieloma typami nowotworów. Związki otrzymane przez OncoArendi wykazują silne działanie przeciwnowotworowe, w badaniach na zwierzęcych modelach różnych rodzajów raka, zarówno jako osobna terapia, jak i stosowana wraz z innymi pomocniczymi immunoterapiami [1].

Dobrą wiadomością dla polskich pacjentów jest coraz lepsza dostępność immunoonkologicznych terapii. Od 1 lipca 2016 roku Ministerstwo Zdrowia rozpoczęło refundację dwóch nowoczesnych terapii, stosowanych w leczeniu 1 i 2 linii zaawansowanego czerniaka u dorosłych – pembrolizumab oraz niwolumab. Wskazane cząsteczki będą również dostępne w terapii zaawansowanego raka płuca, raka nerki, a także chłoniaka Hodgkina. Terapie będą mogły być stosowane u chorych, którzy spełniają wymogi opisane w ramach istniejących lekowych programów [4].

Immunoonkologia to aktualnie najbardziej obiecująca dziedzina terapeutyczna, która ma szanse zrewolucjonizować leczenie nowotworów w przyszłości. Przyznanie Nagrody Nobla za badania w tej dziedzinie ostatecznie potwierdza, że jest to wartościowy kierunek naukowy, posiadający sens praktyczny. Dostępność terapii immunologicznych w Polsce w dalszym stopniu jest bardzo ograniczona, jednak taki stan rzeczy ulega poprawie i chorzy mogą brać udział w eksperymentalnych testach klinicznych immunoterapeutyków. Polskie firmy rozwijają swoje bardzo ambitne projekty w tej dziedzinie, a ich starania i postępy są zauważane przez inwestorów i analityków rynkowych.


Źródła:


Autor: Michał Gołąbek, ExecMind – International Executive Search

Michał Gołąbek jest absolwentem Inżynierii Biomedycznej na AGH, w specjalności bionanotechnologie, kontynuował również edukację na studiach podyplomowych z Biologii Molekularnej na Uniwersytecie Jagiellońskim. Obecnie pracuje w firmie ExecMind, gdzie zajmuje się łączeniem czołowych talentów naukowych, z całego świata, z możliwościami rozwoju w sektorze Life Science i technologii medycznych, a także analizą rynku biotechnologicznego.

Artykuł przygotowany w ramach projektu ProBio Małopolska